امير المؤمنين اقدام كرده . پس از او ابو عبد اللّه محمّد بن عمران بن سعيد بن عبيد اللّه مرزبانى بغدادى ( م 384 ) ، از مشايخ شيخ مفيد ، اشعار امام را در كتابى گرد آورده . ابو الحسن على بن احمد بن محمّد فنجگردى نيشابورى ( م 512 يا 513 ) نيز آنچه از اشعار امير ، عليه السّلام ، يافته در كتابى با عنوان سلوة الشّيعة يا تاج الأشعار جمع كرده . ابو السّعادات هبة اللّه بن محمّد على بن محمّد بن حمزهء حسنى بغدادى ، معروف به ابن شجرى ، ( م 542 ) گردآورندهء ديگر ديوان است . ليكن هيچيك از اين مجموعه‌ها باقى نمانده . آنچه در دست است ، گردآوردهء ابو الحسن قطب الدّين محمّد بن حسين بن حسن بيهقى نيشابورى كيدرى ( م 576 ) است كه پس از فراغت از شرح نهج البلاغه به جمع‌آورى اشعار امام على ، عليه السّلام ، پرداخته و نام أنوار العقول من أشعار وصىّ الرّسول بر آن نهاده . پس از كيدرى نيز عدّه‌اى به جمع ديوانى از اشعار منسوب به حضرت امير دست زده‌اند . « 1 » شرح ديوان منسوب به امير المؤمنين ، على بن ابى طالب ، عليه السّلام كه به تاريخ 890 تأليف شده مشهورترين اثر ميبدى است و همواره مورد توجّه و رغبت اهل علم بوده . در تذكرهء نصرآبادى آمده است : « يكى از فضلا كه تأليفات متعدّد دارد مىگفته كه كاش تمام تأليفات من از قاضى مير حسين بود و شرح ديوان او از من بود . » « 2 » ميبدى پيش از شروع به شرح اشعار منسوب به حضرت امير ، عليه السّلام ، در طىّ مقدّمه‌اى مفصّل ، مشتمل بر هفت فاتحه و متضمّن مطالبى اساسى كه وى بيان آنها را ضرورى مىداند ، از يك‌سو به جمع بين معقول و منقول ، و از سوى ديگر به نوعى به تأليف ميان اقسام معقول ، يعنى فلسفه ، علم كلام ، حكمت اشراق و تصوّف ، مىپردازد ؛ چه بر طبق مشرب او « طريق اسلم آنست كه طالب ، قرآن و حديث را ميزان سازد و عقايد خود را از آن تصحيح كند ، و بعد از استحكام عقايد دينيّه در كلمات متكلّمين و حكما و صوفيّه نظر كند ، و از هرجا استفاده نمايد ، تا آن عقايد به مزيد استحكام و رسوخ

--> ( 1 ) . أنوار العقول : 22 - 26 . ( 2 ) . تذكرهء نصرآبادى : 512 .